CÂU CHUYỆN NHỎ VÀ BÀI HỌC LỚN

 

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Phạm Văn Đồng

         

Vào một buổi sáng của năm 196... nào đó, Bác Hồ đi từ ngôi nhà sàn của Người sang Phủ Thủ tướng t́m đồng chí Phạm Văn Đồng để trao đổi về một vấn đề quan trọng...

Trong một bài hồi tưởng về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đồng chí Việt Phương kể lại một câu chuyện sau đây:

Vào một buổi sáng của năm 196... nào đó, Bác Hồ đi từ ngôi nhà sàn của Người sang Phủ Thủ tướng t́m đồng chí Phạm Văn Đồng để trao đổi về một vấn đề quan trọng. Lúc đó, đồng chí Phạm Văn Đồng đang làm việc tại Văn pḥng, tuy cũng nằm trong khu Phủ Chủ tịch nhưng cách xa Phủ Thủ tướng tới vài trăm mét. Một đồng chí bảo vệ vội vă đạp xe ra báo với Thủ tướng. Vội quá, Thủ tướng dùng ngay chiếc xe đạp của đồng chí bảo vệ phóng về gặp Bác. Đồng chí bảo vệ không thể để Thủ tướng rời xa ḿnh, mà lại không có thời gian t́m chiếc xe đạp khác, nên anh đành lập tức chạy bộ theo sau Thủ tướng. Bác Hồ đứng sẵn ở sân chờ đồng chí Phạm Văn Đồng. Khi Thủ tướng vừa xuống xe, chưa kịp chào hỏi ǵ, Bác đă nói ngay:

          - Sao chú không đèo chú bảo vệ đằng sau xe để cùng về, lại để chú ấy chạy bộ?

          Thủ tướng Phạm Văn Đồng lúc đó như chợt nhận ra, vội đáp:

          - Xin lỗi Bác.

Đáp vậy, nhưng sau đó đồng chí Phạm Văn Đồng đă suy nghĩ rất kỹ về lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà nghiêm khắc của Bác Hồ. Sáng hôm sau, trong lúc làm việc với một số đồng chí cấp dưới, ông kể lại câu chuyện trên cho mọi người cùng nghe, rồi nói:

- Tôi đă nghĩ về lời của Bác. Ḷng nhân ái, thương yêu và kính trọng con người, phải chân thực từ trong tâm của ta, rồi tự nhiên bật ra thành thái độ và hành động, chẳng phải suy nghĩ ǵ, như là từ bản năng.

          Câu chuyện trên đây gợi cho chúng ta một số bài học lớn, có ư nghĩa sâu sắc.

          Thứ nhất, ngay cả những nhà lănh đạo cao cấp nhất cũng luôn luôn cần trau dồi đạo đức, bồi bổ nhân cách và rèn luyện phong cách ứng xử sao cho thực sự nhân ái, xứng tầm. Ai cũng biết Thủ tướng Phạm Văn đồng là một trong những nhà lănh đạo lỗi lạc của Đảng, Nhà nước và dân tộc ta. Ông không những được nhân dân ta rất kính trọng, yêu mến mà c̣n được cộng đồng thế giới thừa nhận như một nhà lănh đạo thông tuệ, hào hoa, lịch thiệp, giỏi giang bậc nhất. Thế mà, tuy ông đă làm tới chức Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn không ngần ngại nhắc nhở, phê b́nh để giúp đồng chí Phạm Văn Đồng ứng xử cho đúng, tu tâm, dưỡng tính cho thuần hậu, nhân ái, sao cho trở thành “bản năng” của nhà lănh đạo.

          Ở đây ta thấy nét rất đẹp của Bác Hồ trong vai tṛ của người Thầy, và Thủ tướng Phạm Văn Đồng với tư cách người học tṛ. Thầy không ngần ngại chỉnh sửa, chỉ bảo học tṛ theo một cách vừa nhân hậu, nhẹ nhàng, nhưng cũng đủ nghiêm khắc để tṛ nhận thức được điều Thầy cần chỉ bảo. Về phía ḿnh, học tṛ là người thực sự cầu thị, thành thực, nghiêm túc tiếp thu sự chỉ bảo của Thầy, suy ngẫm kỹ càng, không hời hợt qua loa mà ghi tâm, khắc cốt, qua đó mà hoàn thiện nhân cách của ḿnh.

Ngày xửa, ngày xưa, Đức Phật Tổ và Đức Khổng Tử cũng dùng phương pháp này để rèn dạy, trao truyền tâm ấn cho học tṛ. Ngày nay thiết tưởng vẫn cần, rất cần những sự chỉ dẫn - học hỏi như vậy, nhất là đối với các bậc, các cấp lănh đạo, nếu như họ không muốn trở thành những người “vác mặt quan cách mạng” - như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng cảnh báo.

Thứ hai, là bài học về ḷng nhân ái. Bài học này Thủ tướng Phạm Văn Đồng suy ngẫm và rút ra từ câu chuyện nói trên. Theo Thủ tướng th́ ḷng nhân ái, thương yêu và kính trọng con người không phải là cái ǵ có thể nguỵ tạo theo kiểu “giả nhân giả nghĩa” để mị dân, mà phải chân thực từ trong tâm của ta, rồi tự nhiên bật ra thành thái độ và hành động, chẳng phải suy nghĩ ǵ, như là từ bản năng. Đây là một nhận thức rất sâu sắc về đạo đức cách mạng. Ḷng nhân ái phải thực sự trở thành cái cốt lơi, thành điểm tựa cho nhân cách của một nhà lănh đạo chân chính. Chỉ khi đó t́nh thương yêu và kính trọng con người mới phát từ trong tâm mà ra, hoà quyện vào trong ứng xử hàng ngày của nhà lănh đạo một cách hết sức tự nhiên, như một bản năng vậy. Như vậy th́ ḷng nhân ái không thể là cái ǵ có thể “chế tác”, ngụy tạo một cách giản đơn và chỉ có ḷng nhân ái chân thực mới tạo nên uy tín, tạo nên sức thu hút quần chúng và nâng cao tầm của nhà lănh đạo. Ngược lại, nhà lănh đạo phải đạt tới tầm nào đó rồi mới hiểu thấu đáo được cội rễ của ḷng nhân ái, mới biết yêu thương và kính trọng con người như một bản năng.

          Thứ ba, là bài học về mối quan hệ giữa lănh tụ với nhân dân. Đây chính là điều mà Bác Hồ đă quán triệt cho các học tṛ của Người ngay từ những ngày đầu của sự nghiệp Dựng Đảng - Cứu Quốc, rằng “công nông là gốc kách mệnh”. Đặc biệt là từ sau khi Đảng ta trở thành một “đảng cầm quyền” th́ Người càng đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục cho cán bộ, đảng viên, trí thức ư thức gần dân, thực sự thương yêu và kính trọng nhân dân. Ngay trong tháng đầu tiên của chính quyền cách mạng Hồ Chí Minh đă nhận thấy cán bộ các cấp phạm vào một loạt các sai phạm như: trái phép, cậy thế, hủ hoá, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo. V́ vậy, ngày 17 tháng 10 năm 1945 Người đă viết Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, huyện và làng yêu cầu cán bộ ta khẩn trương, nghiêm túc rút kinh nghiệm, gột rửa những sai phạm nói trên. Hai năm sau, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp đang trải qua giai đoạn rất khốc liệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dành thời gian biên soạn cuốn sách “Sửa đổi lối làm việc” để nghiêm khắc vạch ra những sai phạm trong đạo đức và phong cách lănh đạo, làm việc của cán bộ các cấp, đồng thời chỉ ra những phương hướng và biện pháp cụ thể để khắc phục. Người cho rằng đạo đức của một người cán bộ, đảng viên phải gồm đủ cả Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm; rằng “sự lănh đạo trong mọi công tác thiết thực của Đảng, ắt phải từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng”, nhưng “tuyệt đối không theo đuôi quần chúng”.

Có thể nói tác phẩm trên đây là những chỉ dẫn sâu sắc và mẫu mực của Hồ Chí Minh về đạo đức và phong cách lănh đạo, ngày nay vẫn c̣n nguyên giá trị.

                                           Việt Đức

 [Bản tin ĐHQG Hà Nội - số 178, tháng 12/2005]